نویسنده: علیرضا کمالی - تیم محتوایی ترمه سرای زیبا | مدت زمان مطالعه: 2 دقیقه
سرمه دوزی هنری است که دوزنده با استفاده از نخهای طلایی و نقرهای نقشهایی را برروی پارچه میسازد. سرمه دوزی علاوه بر بهره گیری از نخهای فلزی، گاها برگرفته از مهرهها، ملیلهها و سنگهای قیمتی نیز است تا نمای قشنگی را بر طرحها و نقشها بسازد.
دوخت سرمه دوزی معمولا توسط یک دوزنده ماهر بهصورت دستی انجام می شود و همیشه احتیاج به دقت و ظرافت فوقالعادهای است. هنر سرمه دوزی بهویژه در شهرهایی مثل اصفهان، شیراز و یزد رواج دارد و معمولا از طرحهایی مثل گل و بوته، بته جقه و نقشهای اسلیمی بهره گرفته میشود. امروزه سرمه دوزی در زمره یکی از نمادهای هنر ایرانی قرارگرفته است و همچنان در تولید محصولات هنری و صنایعدستی و پارچههای مدرن مثل رومیزی ترمه جدید نیز موردتوجه عموم قرار گرفته شده است. در این مقاله ما بطور کامل به معرفی هنر سرمه دوزی پرداخته ایم پیشنهاد می کنم حتما تا انتها آن را مشاهده کنید.
سرمه دوزی یک هنر منحصربهفرد و اصیل ایرانی است که از گذشته دور، روی انواع پارچه دوخته شده است؛ در ادامه این بخش به بررسی خصوصیات انواع رومیزی ترمه و تابلو ترمه با هنر سرمه دوزی میپردازیم.
استفاده از نخهای فلزی: یکی از خصوصیات سرمهدوزی، بهره گیری از نخهای نقرهای، طلایی و گاه برنجی است. این نخها به پارچه، جلوهای براق و چشمنواز بخشیده که درخشش آنها زیر نور، بسیار جذاب است.
طرحهای پیچیده و متنوع: در سرمهدوزی، طرحها عموما شامل نقوش اسلیمی، گل و بوته، بته جقه و حتی آیات و عبارات مذهبی هستند. این طرحها بهصورت دستی و با دقت بسیارزیاد روی پارچه اجرا میشوند که به مهارت و تجربه بسیار نیازمند هستند.
<< ما در مقاله ای به 0 – 100 راهنمای خرید رومیزی ترمه پرداخته ایم، در صورت تمایل می توانید آن را مشاهده کنید.>>
ابعاد سهبعدی: سرمهدوزی به خاطر برجسته بودن نخها و به کارگیری تزئینات متفاوت مثل مهرهها و ملیلهها، جلوهای سهبعدی دارد. این خصوصیت باعث میشود که طرحها از سطح پارچه بیرون بزند و نمایی زنده و پویاتر داشته باشند.
کاربرد در محصولات لوکس و تزئینی: سرمهدوزی عموما در ساخت و تزئین وسایل لاکچری مانند لباسهای مجلسی، پردهها، جانمازها و رومیزیهای تزئینی به کار میرود. این خصوصیت باعث میشود که سرمهدوزی عموما به عنوان یک هنر خیلی گران شناخته شود.
همانطور که بالاتر گفتیم اجرای سرمهدوزی، نیازمند دقت، تمرکز و صبر بالایی است. هر خط و نقش باید با هماهنگی و توجه به جزئیات دوخته شود تا نتیجه نهایی هماهنگ و بینقص باشد.
سرمه دوزی بر روی ترمه یکی از قشنگترین و جذاب ترین نوع هنرهای سنتی ایران است. ترمه که خود پارچهای است و بافتهشده از ابریشم و پشم با طرحهای پیچیده است، بهعنوان یک بستر ایدهآل برای سرمه دوزی است. این طرح روی انواع وسایل تزیینی منزل مثل رانر ترمه نیز قابل اجرا خواهد بود. در ادامه به معرفی و توضیح انواع سرمه دوزی روی ترمه میپردازیم.
| نوع سرمهدوزی | ویژگیها | کاربردها | میزان ظرافت / قیمت |
|---|---|---|---|
| سرمهدوزی برجسته | نخهای فلزی طلایی و نقرهای با دوخت سهبعدی برای جلوه لوکس | رومیزی مجلسی، تابلو ترمه، رانر ناهارخوری | ★★★★ — بالا |
| سرمهدوزی تخت | دوخت مسطح، مناسب طرحهای ظریف و دقیق | جانماز ترمه، قسمتهای جزئیتر دوخت | ★★★ — متوسط |
| سرمهدوزی با گلابتون | ترکیب نخ سرمه با نخ طلا یا نقره (گلابتون) برای درخشش بیشتر | پردههای مجلسی، لباسهای رسمی، آثار هنری فاخر | ★★★★★ — بسیار گران |
| سرمهدوزی با ملیله و منجوق | استفاده از ملیله، منجوق و سنگهای تزئینی برای جلوه بیشتر | تابلو ترمه، هدایای تزئینی، رومیزیهای لوکس | ★★★★ — بالا |
در این نوع از سرمه دوزی از نخهای سرمه برای خلق طرحهای برجسته روی ترمه بهره گیری میشود. نخها به گونه ای دوخته میشوند که نقشها بهصورت سهبعدی و برجسته روی پارچه نمایان شوند. این نوع از سرمهدوزی به دلیل نیاز به دقت و زمان زیاد، بسیار ارزشمند و گران است. نقشهای گل و بته، بتهجقه و اسلیمی در این گونه از سرمه دوزی بسیار رایج است و نمای خاصی به پارچه میبخشد. سرمه دوزی برجسته برای تمامی پارچههای تزیینی؛ مانند رومیزی ناهارخوری و رانر استفاده میگردد.
<<ما در مقاله ای به معرفی بهترین انواع رومیزی میز ناهار خوری + نکات مهم برای خرید و نگهداری پرداخته ایم،پیشنهاد میکنم آن را مطالعه بفرمایید.>>
گلابتون نیز نوعی نخ فلزی است که عموما از طلا یا نقره ساخته شده است و در سرمه دوزیهای لوکس از آن بهره میگیرند. در این نوع از سرمه دوزی، از نخ گلابتون در کنار سرمه استفاده میشود تا به نقش ها، نمای فوقالعاده لوکس و فاخر ببخشد. سرمه دوزی با گلابتون عموما در تزئینات مجلل و شیک و خاص مثل پردههای مجلسی، لباسهای رسمی و آثار هنری ویژه استفاده میشود.
<<ما در مقاله ای به معرفی معروف ترین و پرفروش ترین صنایع دستی اصفهان+ عکس و توضیح و جزییات کامل پرداخته ایم،پیشنهاد میکنم آن را مطالعه بفرمایید.>>
غلارغم سرمه دوزی برجسته، در سرمه دوزی تخت نخها بهحالت مسطح و بدون ایجاد هیچ گونه برجستگی روی ترمه دوخته میشوند. این مدل دوخت عموما برای ایجاد طرحهای دقیقتر و جزئیتر از آن بهرهگیری میشود؛ سرمه دوزی تخت اگرچه به اندازهی نوع برجسته براق نیست؛ اما به علت دقت زیاد در اجرای نقوش و هماهنگی طرحها، زیبایی منحصربهفرد خود را دارد. این نوع سرمه دوزی عموما در بخشهای ظریفتر و در ترکیب با سرمه دوزی برجسته به کار میرود. برای مثال جانماز ترمه یکی از پرطرفدارترین طرحهای اجرایی بر سرمه دوزی تخت است.
<<ما در مقاله ای به ترمه چیست؟ + معرفی انواع ترمه و راهنمای خرید ترمه اصل پرداخته ایم،پیشنهاد میکنم آن را مطالعه بفرمایید.>>
غلارغم سرمه دوزی برجسته، در سرمه دوزی تخت، نخها به شکل مسطح و بدون ایجاد برجستگی روی ترمه دوخته میشوند. این نوع دوخت عموما برای ایجاد طرحهای دقیقتر و جزئیتر بهره گیری میشود؛ سرمه دوزی تخت اگرچه به مدل برجسته براق نیست، اما به علت دقت بالا در اجرای نقوش و هماهنگی طرحها، قشنگی خاص خود را دارد. این نوع سرمه دوزی عموما در بخش های ظریفتر و در ترکیب با سرمه دوزی برجسته استفاده می شود. برای مثال جانماز ترمه یکی از پرطرفدارترین طرحهای اجرایی برای سرمه دوزی تخت است.
<<ما در مقاله ای به طور کامل و جامع به هنر سرمه دوزی پرداخته ایم، پیشنهاد میکنم حتما این مقاله را مطالعه بفرمایید. جهت مطالعه برروی کلمه بهترین روش شناسایی و تشخیص ترمه اصل + قیمت ترمه اصل در سال 1404 کلیک کنید.>>
در سرمه دوزی با ملیله و منجوق، افزون بر نخهای سرمه، از ملیلهها، منجوقها و گاه سنگهای قیمتی یا نیمهقیمتی برای تزئین ترمه از آن بهره گیری میشود. این تزئینات به طرحها درخشش و جذابیت بیشتری میبخشند و به آن عمق و پیچیدگی اضافه میکنند.
Take your needle, my child, and work at your pattern; it will come out a rose by and by. Life is like that — one stitch at a time taken patiently and the pattern will come out all right like the embroidery.
به نقل از wisesayings.com
«سوزنت را بردار، کودک من، و روی الگویت کار کن؛ روزی خواهد شد گل. زندگی همین است — یک دوخت بهوقت و صبورانه، و الگو همچون گلدوزی بهخوبی آشکار خواهد شد.»
در سرمه دوزی، رنگهایی که غالبا در آن استفاده می شود، عمدتا باتوجهبه زیبایی، نمادگرایی و هماهنگی و تناسب با طرحهای سنتی و فرهنگی آن را انتخاب میکنند. بعضی از رنگهای پرکاربرد در هنر سرمه دوزی عبارتند از:
این رنگها به علت هماهنگی و با زیباییهای بصری و مفاهیم فرهنگی در سرمهدوزی از آن استفاده می شوند و باعث میشوند که هنر سرمه دوزی نمایی بینظیر و منحصربهفرد پیدا کند.
با ترمه های سرمه دوزی شده زیبا به منزل خود جذابیت و زیبایی ببخشید. ترمه های سرمه دوزی شده موجود در مجموعه زیبا تماما از جنس ابریشم خالص و از برند هاشمی و از سرمه و ملیله های اصل ضمانتی هستند. این ترمه ها با طراحی منحصربفرد خود و هماهنگ با دکوراسیون های مدرن، فضاهای شیک و متفاوتی را برای مهمانیها و دورهمیهای شما ایجاد میکنند.
مواد و ابزار لازم در سرمه دوزی شامل المان های زیر است :
بعد از محیا کردن ابزار و وسایل مورد نیاز، اولین کار انتخاب طرح و نقش مناسب است.
طرح های سرمه دوزی دارای تنوع بسیاری هستند و می توان از انواع طرح ها ، گل های گلدانی و حاشیه ای ، انواع بته جقه ، گل های صحرایی زیبا ، انواع خطوط و کلمات، طرح اسلیمی و ختایی و همچنین نقش های مختلف انسانی ، حیوانی و پرندگان مختلف بهره گرفت.
<< ما در مقاله ای به همه چیز درباره ترمه و بته جقه + 4 تفاوت مهم ترمه و بته جقه پرداخته ایم، پیشنهاد میکنم آن را مطالعه بفرمایید.>>انتخاب این نقش ها بیشتر بر پایه کاربرد سرمه دوزی انجام می پذیرد.
بعد از انتخاب نقش، نقش را با صابون خیاطی بر روی ترمه یا مخمل انتقال دهید. برای ثابت نمودن طرح می توانید برروی خطوط از کوک های درشت استفاده کنید.
حال با بهره گیری از سوزن و نخ پلی استر ، به سراغ سرمه ها رفته و همه خطوط نقش مورد نظر را با سرمه بپوشانید.
انتخاب نوع دوخت بستگی به نقش سرمه دارد.
حال پارچه ای را که متشکل از طرح مورد نظر است، داخل کارگاه قرار دهید و از چهار طرف آن را بکشید، سپس تکه ایی پشم شیشه یا پنبه برداشته و روی بخش هایی از طرح که قرار است به صورت برجسته باشند، قرار می دهید و سپس بست بزنید و آن را روی زمینه محکم کنید.
سپس به سراغ سوزن و سرمه ها بروید و با دوخت های مختلف سرمه دوزی کلیه بخش های طرح موردنظر را پوشش دهید.
همانگونه که پیشتر گفتیم در سرمه دوزی از انواع دوخت های مختلف استفاده می شود که یادگیری هر کدام از آنها به انجام سرمه دوزی بسیار زیبایی منجر می شود.
به جرات می توان گفت که اصلی ترین مرحله آموزش سرمه دوزی یادگیری انواع مختلف دوخت مربوط به سرمه است.این دوخت مربوط به ساقه ها است و برای انجام آن از نوک هلالی ساقه اغاز میشود و در ادامه بر روی خط ساقه، سوزن بالا و پایین می رود.
برای پیچ ها بهترین کار این است سوزن در قسمت هلالی سرمه قرار بگیرد.
توجه کنید که برای هلالی های ریز از سرمه هشت میل استفاده میگردد.
این سبک از دوخت را می توانیم پرکاربردترین دوخت در آموزش سرمه دوزی بدانیم و به راحتی انجام می پذیرد.
برای شروع این سبک از دوخت، سرمه ها را به میزان یک سانت و نیم برش بزنید، اولین سرمه را با اندازه کمی قوس روی خط زمینه بدوزید.
برای انجام سرمه دوزی، سوزن را از وسط سرمه قبل که دوختید، بیرون آورید و این سرمه را نیز به شکل قوس دار بدوزید.
این کار را تا اخرکار با همین روش انجام دهید تا دوخت پیچ گونه شما تکمیل گردد.
برای دوخت قیطان دوزی اول قیطان مورد نظر را انتخاب کنید و بر روی طرح بگذارید و بست بزنید.
در زمان دوخت با سرمه سوزن را به شکل اریب زیر قیطان بزنید و برای خارج کردن آن نیز به صورت اریب، آن را خارج می کنیم.
این کار سبب میشود که سرمه یا منجوق ها سطح قیطان را بصورت کامل پوشش دهند و هیچ قسمتی از قیطان قابل مشاهده نباشد.
دوخت برگ جناغی یکی از قشنگ ترین و بهترین دوخت در سرمه دوزی به شمار می آید و همواره جای مخصوصی در آموزش سرمه دوزی دارد.
برای دوخت برگ جناغی در سرمه دوزی پس از آنکه طرح را روی پارچه کشیدید، سطح آن را بصورت کامل با پنبه بپوشانید و آن را بست بزنید.
هدف از انجام این کار برجسته سازی طرح است. روی برگ را کوک بزنید تا بخش جناغی آن معین گردد، حال با بهره گیری از سرمه و منجوق به صورت ردیف به ردیف و اریب می دوزیم تا همه سطح برگه پوشیده شود.
حال که با اصلی ترین دوخت های سرمه دوزی آشنا شدید، می توانید دوخت تابلوهای سرمه دوزی، رومیزی ترمه ، تزئین لباس های اقوام مختلف و… شروع کنید و طرح های دلخواه خود را بر روی پارچه های مختلف اجرا کنید.
میتوانید در کنار یادگیری و اجرای این دوخت از دوختهایی مثل پیله دوزی ، ملیله دوزی ، گلابتون دوزی ، شرفه دوزی ، شمسه دوزی ، ده یک دوزی ، صدف دوزی ، سنگ دوزی ، مرصع دوزی ، منجوق دوزی ، پولک دوزی ، زغره دوزی ، مروارید دوزی و غیره یادگیری و استفاده کنید.
سرمه دوزی هنری دستی است که با استفاده از نخهای فلزی مانند طلا و نقره، طرحهایی ظریف روی پارچه دوخته میشود. این هنر بهدلیل قدمت زیاد، اصالت طرحها و کاربردش در شهرهای هنری مانند اصفهان و یزد، یکی از نمادهای هنر اصیل ایرانی بهشمار میآید.
در سرمهدوزی برجسته، نخها بهصورت سهبعدی دوخته میشوند و طرحها از سطح پارچه بیرون میزنند، اما در سرمهدوزی تخت، دوختها مسطح و ظریفتر هستند. نوع برجسته معمولاً برای تابلو ترمه و رومیزیهای مجلسی و نوع تخت برای جانماز و طرحهای ظریفتر استفاده میشود.
رنگهای طلایی، نقرهای، قرمز، فیروزهای و سبز از پرکاربردترین رنگها در سرمه دوزی هستند. این رنگها بهدلیل درخشش بالا، هماهنگی با طرحهای سنتی و نمادگرایی فرهنگی انتخاب میشوند و جلوهای لوکس و اصیل به اثر میبخشند.
سرمه دوزی روی ترمه، یکی از مفاخر جلوههای هنرهای دستی ایران است که باترکیب ظرافت و دقت در دوخت و بهره گیری از مواد ارزشمند و نخهای فلزی و ملیلهها، به ساخت آثاری اصیل میپردازد. این هنر نهتنها بازتابدهندهی ذوق و خلاقیت هنرمندان ایرانی است، بلکه نمایانگر فرهنگ و سنتهای عمیق ایرانی در تزئینات و صنایعدستی نیز هست.
با مدل های مختلف سرمه دوزی مانند برجسته، تخت و تزیین با ملیله و گلابتون، این هنر توانسته است جایگاهی ویژه در تولید محصولات لوکس و تزئینی به دست آورد و همچنان بهعنوان یکی از گنجینههای هنری ایران شناخته میشود. برای خرید انواع پارچه با طرح ترمه از فروشگاههایی با طرحهای متنوع خرید کنید.
2 دیدگاه. پیغام بگذارید
چجوری بفهمم سرمه ای که دوزنده یا مغازه دار داخل پارچه کرده مرغوبه یا جنس آشغاله؟
ممنون از کامنت شما برای تشخیص سرمه اصل از سرمه تقلبی در پارچه های سرمه دوزی شده،تیکه کوچکی از سرمه ای داخل ترمه شما به کار رفته و سرمه دوزی شده است را از مغازه دار یا دوزنده دریافت کنید و مقداری وایتکس روی آن بریزید اگر دیدید و چندین ساعت یا یک روز صبر کنید اگر دیدید سیاه شد جنس سرمه دوخته شده در پارچه مرغوب نیست ولی اگر سیاه نشد جنس سرمه دوخته شده در پارچه سرمه دوزی شده مرغوب است