معرفی انواع نقوش ترمه
نویسنده: علیرضا کمالی - تیم محتوایی ترمه سرای زیبا | مدت زمان مطالعه: 1 دقیقه
پارچه ترمه، پارچه ی فاخر و دستبافت ایرانی، یکی از زیباترین و با اصالت ترین منسوجات ایران است که سالهاست توجه علاقمندان به صنایع دستی را به خود جلب کرده است و مقام شامخی در دل فرهنگ ایرانی یافته است.
تنوع و زیبایی چشمنواز نقش ترمه و نقوش ترمه یکی از اصلی ترین علل ماندگاری و محبوبیت آن در گذشت زمان بوده است. هر یک از این نقوش ترمه داستانی در دل خود دارد و سنبلی از فرهنگ، باورها و ارزشهای ایرانی است.
هنرمندان ایرانی با تکیه بر مهارت در نقوش سنتی و بهره گیری از خلاقیت در خلق ترکیببندیهای نو و متن با سلیقه روز، توانستهاند در ادامه یافتن استفاده ترمه تا به امروز نقشی بسزایی داشته باشند.
شاید برای شما هم، به عنوان یک طرفدار هنر ترمهبافی، آشنایی بیشتر با نقوش ترمه و معانی سنبلیک آن جالب و آموزنده باشد. در این مقاله، با بعضی از این نقوش ترمه و نقش ترمه و مفاهیم نهفته در آنها آشنا میشویم تا بیشتر با جذابیت و زیبایی این پارچه آشنا شویم.
| نام نقش ترمه | ویژگی ظاهری نقش | ریشه تاریخی / الهام از | معانی نمادین | موارد کاربرد در ترمه |
|---|---|---|---|---|
| گل شاه عباسی | گلهای متقارن ختایی با برگهای منحنی | الهام از گل نیلوفر و انار؛ شکوفایی در دوره صفوی | زندگی، برکت، پاکی، معنویت | رومیزی، بقچه، شال، نقشهای ترکیبی |
| نقش شکارگاه | صحنههای شکار، شاهان سوار بر اسب، حیوانات | هنر درباری ایران؛ ریشه در زندگی اشرافی | قدرت، شجاعت، پیروزی خیر بر شر، تغییر فصول | تابلو ترمه، پارچههای نفیس و سوغاتی لوکس |
| بته جقه | طرح قطرهای/شعلهای با قوس نرم و خمیده | نماد درخت سرو؛ ریشه اساطیری و سنتی | پایداری، جاودانگی، آزادگی، زندگی | شال، رومیزی، جانماز، کیفهای ترمهای |
| بته میری | بته کشیده و باریک با قوس ظریف | زیرشاخه بته جقه | نماد سرو و اصالت ایرانی | نقشهای کلاسیک و اصیل ترمه |
| بته خرقهای | بتههای پهن و حجیم | سبک محبوب صفوی | وقار و شکوه | ترمههای سنتی ارزشمند |
| نقش ترکیبی (بته + شاه عباسی) | ترکیب بته جقه، شاه عباسی و اسلیمیها | تداعیباغ ایرانی و هنر ختایی | هماهنگی، چرخه طبیعت، زیبایی | رومیزی و رانرهای لوکس، پارچههای مجلسی |
| نقوش هندسی | خطوط تکرارشونده و اشکال منظم | الهام از معماری سنتی و هندسه اسلامی | نظم، تعادل، هماهنگی | ترمههای مینیمال و کاربردیتر |
| نقش اناری | گلهای گرد شبیه میوه انار | ریشه در اسطورهها و سنتهای ایرانی | برکت، کثرت، حیات | شال، پارچههای مجلسی |
| نقوش اسلیمی و ختایی | بندهای حلزونی، برگها و پیچکها | الهام از طبیعت و هنر ختایی | رشد، تداوم، پیوستگی | در بیشتر طرحهای ترمه بهکار میرود |
تاریخچه و ریشههای نقش ها در ترمه ایرانی
هنر ایرانی مملو از نقشها و طرحهایی است که در کمال سادگی، نمایانگر مفاهیم فرهنگی، اعتقادی و فلسفی عمیقی هستند. هنرمندان ایرانی از قدیم با الهام گرفتن از طبیعت، اسطورهها و باورهای اجتماعی و مذهبی، این نقشها را ساخته و در هنرهای مختلف بهکار بردهاند.
در هنر ترمهبافی نیز، نقش های اصیل ایرانی با دقت روی این پارچه پیاده شدهاند. بعضی از این نقش ترمه ها ریشه در دوران باستان دارند و بعضی دیگر در دوره صفوی، دوران شکوفایی ترمهبافی، به بالاترین حد زیبایی خود رسیدند.
این نقش های ترمه نمایانگر ارزشهای ایرانی بوده و امروز نیز تزئینات زیبای ترمه را شکل میدهند. در ادامه، با معانی و نمادهای فرهنگی که در پس این نقش ترمه پنهان شده است، آشنا میشویم.
<< ما در مقاله ای به هرآنچه که باید درباره ترمه بدانید+راهنمای خرید ترمه اصل وخوب پرداخته ایم، پیشنهاد می کنم حتما آن را نیز مطالعه بفرمایید.>>
انواع نقش ترمه و معنای هر نقوش ترمه
در این قسمت از مقاله قصد داریم انواع نقوش ترمه و معانی هرکدام را به تفکیک شرح دهیم، پس حتما تا انتهای مقاله همراه باشید.
نقش گل شاه عباسی
یکی از قدیمیترین و با اصالت ترین نقوش به کار رفته در ترمه، طرح زیبا و جذاب گل شاه عباسی است که زیرمجموعهای از گلهای ختایی محسوب میشود.
نقش گل شاه عباسی را الهامگرفته از گل نیلوفر یا گل انار میدانند که از قدیم در هنر ایرانی بهکار میبرند و در طی زمان به شکل امروزی خود، یعنی گل شاه عباسی، درآمده است.
گل نیلوفر که در زبان فارسی به آن «آبزاد» یا «گل زندگی» هم می گویند، سنبلی از عناصر چهارگانه است.
این گل از یک سمت ریشه در زمین دارد و برگهای پهن ان روی سطح آب شناور است، درحالیکه ساقهاش بر روی آب از بین برگها بالا آمده و در آخر آن گلی زیبا وجذاب میدرخشد.
باز شدن و بسته شدن گل نیلوفر با طلوع و غروب خورشید پیوند دارد و در اعتقادات ایرانی با ایزدبانوی آبها، یعنی آناهیتا، ارتباط دارد.
از سمت دیگر، انار نیز مقام مقدسی در اعتقادات ایرانیان داشته و میوه آن را سنبلی از باروری و برکت میدانستند. در متون و تاریخ دینی زرتشتی، زرتشت با دادن میوه انار به اسفندیار، او را رویین تن می کردند. در متون اسلامی نیز از انار به عنوان یکی از میوههای بهشتی یاد شده است.
طرح گل شاه عباسی با شکل های مختلفی چون گل گره، پیچک، برگی، گل برگی، برگی سه گل درهم و دو گل درهم و اناری مشاهده میشود که در این میان، طرح معروف «اناری» آن مقام ویژهای در هنر ترمه دارد و بهخوبی دربردارنده نماد مفاهیم سنتی ایرانی است.
<< ما در مقاله ای به بهترین روش شناسایی ترمه اصل + قیمت ترمه اصل در سال 1404 پرداخته ایم، پیشنهاد می کنم حتما آن را نیز مطالعه بفرمایید.>>
نقش شکارگاه
نقش شکارگاه نیز از دیگرمعروفترین نقش ترمه است که ریشه در زندگی اشراف و شاهان ایرانی دارد.
این نقوش ترمه صحنههایی از شکار شاهان و سلاطین در طبیعت را به تصویر میکشد، که دربردارنده شاهان سوار بر اسب، غزالها و سایر حیوانات است. طرح شکارگاه نیز به نوعی انعکاس کننده زندگی اشرافی، قدرت و شجاعت شاهان ایران در دورههای قدیم است.
در این نقوش، جنگ های خیالی بین حیوانات مختلف نیز مشاهده میشود که گاهی نماد لطافت و گاهی سنبل درندهخویی انسان است و به نوعی، نمایانگر اختلاف میان طبیعت آرام و غرایز پرشور انسانی است.
طرحهای شکارگاه همچنین بهطورسنبلیک مفاهیمی چون تغییر فصول، صور فلکی و پیروزی نیروهای خیر بر شر را تداعی میکنند.
تصاویر شکارگاه نه تنها انعکاسی از قدرت و مقام اجتماعی شاهان بوده، بلکه ابزاری سنبلیک برای نمایش توان و برتری سیاسی آنها نیز به شمار می آید و به نوعی سلطه شاهان بر طبیعت و اطرافیان را یادآوری میکند.
<< ما در مقاله ای به با پارچه ترمه چی بدوزم +[معرفی 4 کاربرد خیلی مهم پارچه ترمه] پرداخته ایم، پیشنهاد می کنم حتما آن را نیز مطالعه بفرمایید.>>
نقش بته جقه
بته جقه یکی از معروف ترین و پرطرفدارترین نقش ترمه ایرانی است که ریشه در اعتقادات اساطیری و نمادین این سرزمین دارد. این نقش با طرح شاخ و برگهای خمیده و منحنی، سنبلی از درخت سرو ایرانی است که از قدیم نمایانگر پایداری، جاودانگی و آزادگی بوده است.
سرو بهعنوان درختی همیشهسبز و مقاوم، مقام ویژهای در فرهنگ ایرانی دارد و بته جقه، تصویری از آن است که با وزش باد خمیده شده و حالتی شناور دارد.
بته جقه با گذشت زمان انواع مختلفی داشته و بیش از شصت گونه از آن شناسایی شده است که از بین آنها بته میری، بته خرقهای، بته قلمکار و بته کردستانی از معروف ترینها هستند.
این نقش در دیگر صنایع دستی نیز مقام ویژهای دارد و علاوه بر نماد سرو، بعضی آن را مثالی از شعلههای آتش، بادام و حتی گلابی میدانند.
The rich woven decoration, featuring the boteh motif, is characteristic of Persian termeh textiles, valued for their fine craftsmanship and luxurious appearance.
به نقل از www.vam.ac.uk
«تزئینات بافتشدهٔ غنی که شامل نقش بته است، ویژگی شاخص پارچههای ترمه ایرانی است؛ پارچههایی که به دلیل ظرافت هنر بافت و ظاهر فاخرشان ارزشمند شناخته میشوند.»
<< ما در مقاله ای به همه چیز درباره ترمه و بته جقه + 4 تفاوت مهم ترمه و بته جقه پرداخته ایم، پیشنهاد می کنم حتما آن را نیز مطالعه بفرمایید.>>
نقش و نقوش ترکیبی در ترمه
در هنر ترمه بافی، نقش های مختلف بیشتر بهصورت تلفیقی بهکار میروند تا طرحهایی چندلایه و غنیتر خلق کنند.
برای نمونه، تلفیق بته جقه و شاه عباسی، با قرار گرفتن روی بندهای حلزونی و در مجاورت دیگر نقوش ختایی، نمایی از باغهای ایرانی را در ذهن تداعی میکند.
این طرحها بهگونهای طراحی میکنند که هر نقش مکمل نقش دیگر باشد و همگی در اخر هارمونیای منحصربهفرد را بهوجود آورند.
همچنین، طرحهایی مثل شکارگاه گاهی در تلفیق با نقوش هندسی استفاده میشوند و یک حال و هوای اسطورهای را به اثر میدهند.
این نقوش تلفیقی، عمق و داستانی نمادین را به ترمه اضافه می کنند و علاوه بر زیبایی، مفهوم همزیستی المانهای طبیعی و فرهنگی را در هنر ترمه به نمایش میگذارند.
<< ما در مقاله ای به معرفی 6 تا از معروف ترین و بهترین برند ترمه یزد + آدرس پرداخته ایم، پیشنهاد می کنم حتما آن را نیز مطالعه بفرمایید.>>
رنگهای استفاده شده در نقوش ترمه و معناشناسی آنها
رنگهای استفادهشده در نقوش ترمه، مل طرحهای آن، معنای عمیقی دارند و با دقت انتخاب میشوند.
در قدیم، رنگهای ترمه عمدتاً از مواد طبیعی به دست میآمدند: رنگ نیلی، که از آبی روشن تا سورمهای تیره در ترمهها استفاده میشود، حاکی از آرامش و عمق دارد. رنگ زرد که در قدیم از گیاه اسپرک استخراج میشد، روشنایی و مهربانی را تداعی میکند.
رنگ قرمز، هم که از ریشه روناس گرفته میشد، نمادی از حیات و شور محسوب میشود.
علاوه بر این رنگهای اصلی، گاهی رنگهایی مانند سبز و بنفش نیز در ترمه بهره گرفته میشود؛ سبز نماد آرامش و امید، و بنفش با تلفیقی از هیجان و وقار همراه است.
این مجموعه رنگها، در کنار نقوش خاص و ظریف ترمه، انعکاسی از زیبایی و عمق ارزشهای فرهنگی در هنر ایرانی است.
سوالات متداول
ترمه چیست و چه ویژگیهایی دارد؟
ترمه پارچهای نفیس و دستبافت ایرانی است که بهخاطر نقوش ختایی، بته جقه و کیفیت بافت، بهعنوان نمادی از هنر و سنت ایرانی شناخته میشود.
گل شاه عباسی نماد چه چیزی است؟
گل شاه عباسی که از گل نیلوفر و انار الهام گرفته شده، نماد زندگی، برکت و پاکی است و در دوره صفوی به اوج زیبایی رسید.
بته جقه چه معنایی دارد و چرا محبوب است؟
بته جقه نمادی از درخت سرو و پایداری است؛ بهواسطه شکل زیبا و انعطافپذیری در ترکیب با دیگر نقشها، در ترمه بسیار محبوب و متنوع است.
چه نقشهایی در ترمه معمولا ترکیب میشوند؟
معمولا نقشهایی مثل بته جقه، گل شاه عباسی و اسلیمیها بهصورت ترکیبی کنار هم قرار میگیرند تا طرحهای پیچیده و شبیه باغ ایرانی ایجاد شود.
چه رنگهایی در ترمه کاربرد بیشتری دارند و نمادشان چیست؟
آبی/نیلی (آرامش و عمق)، زرد (روشنایی و مهربانی)، قرمز (حیات و شور)، سبز (آرامش و امید) و بنفش (وقار) از رنگهای رایج هستند که هر کدام معنا و نقش نمادین خود را دارند
سخن پایانی
ترمههای ایرانی فقط پارچههایی زینتی نیستند؛ هر نقش و رنگ در آنها داستانی از تاریخ، فرهنگ و باورهای کهن ایرانی را بیان میکند.
ترمه های موجود در ترمه سرای زیبا با ارائه طرحهای اصیل و فاخر، این هنر و میراث ماندگار را زنده نگه میدارد و به علاقهمندان فرصتی میدهد تا با هر نگاه، پلی به گذشتهی پرشکوه ایران بزنند.
در این مقاله شما با انواع نقش ترمه آشنا شدید، در صورت داشتن هرگونه سوال می توانید سوال خود را در زیر کامنت کرده و یا با کارشناسان ترمه سرای زیبا در ارتباط باشید و درصورتی که قصد دارید تابلو ترمه یا رومیزی ترمه یا رانر ترمه و یا روتختی ترمه خریداری کنید به صفحه فروشگاه مراجعه کنید.